X

10 lat od zamknięcia lotniska Tempelhof - Historia legendarnego miejsca

30.10.2018

Dziesięć lat temu po 85 latach zakończył się ruch lotniczy na lotnisku Tempelhof. Czas rzucić okiem na historię tego wyjątkowego miejsca, które uchodzi za kolebkę lotnictwa.

Defilady dla cesarza i ryzykowne próby lotów

Tempelhofer Feld, teren leżący między obecnymi dzielnicami Berlina Schöneberg i Tempelhof, pierwotnie wykorzystywano jako pola uprawne. W XVIII w. odbywały się tam ćwiczenia wojskowe i defilady. W następnym stuleciu obszar ten stał się dla Berlińczyków celem wycieczek – wśród powstającej w szybkim tempie dzielnicy mieszkaniowej mogli uprawiać sport i rekreację.

Tempelhof-Schließung_1
W XVIII w. Tempelhofer Feld wykorzystywano do ćwiczeń wojskowych i defilad. Na zdjęciu defilada z ok. 1900 r.
Tempelhof-Schließung_4

Tutejsza historia lotnictwa rozpoczęła się w czasach wielkich pionierów lotnictwa. Berlin stał się centrum tego ruchu a Tempelhofer Feld miejscem pierwszych prób lotów i pokazów lotniczych. Szwajcar Arnold Böcklin, malarz z zawodu, w 1883 r. podjął pierwsze nieudane próby lotów w samolocie bezsilnikowym. Potem były kolejne, często ryzykowne i zakończone tragicznie próby, jak choćby ta podjęta przez wydawcę Friedricha Hermanna Wölferta, którego sterowiec w 1897 r. wybuchł na wysokości 1000 metrów. W 1885 r. wydzielono plac ćwiczeniowy na skraju terenu, gdzie budowniczy sterowców dla armii prezentowali swoje obiekty latające.
W końcu w 1909 r. pojawiło się tam znane nazwisko. Orville Wright, pionier lotnictwa, przez kilka tygodni na terenie Tempelhofer Feld przeprowadzał loty pokazowe, ustanawiając różne rekordy m.in. rekord w wysokości lotu wynoszący 160 metrów. Pierwsze pomysły zbudowania tutaj lotniska pojawiły się już w 1910 . Jednak to zamierzenie skonkretyzowało się dopiero kilka lat później. W 1922 r. wyrównano północną część terenu, a 8 października 1923 r. ministerstwo transportu udzieliło tymczasowej koncesji na przyjmowanie ruchu lotniczego, którą wkrótce zmieniono na koncesję stałą. Tak oto narodziło się lotnisko Tempelhof.

Tempelhof-Schließung_5

Lotnisko rośnie w siłę
Najpierw jako lotnisko Tempelhofer Feld, później jako centralne lotnisko Tempelhof miejsce to stało się największym węzłem lotniczym w Europie. W 1924 r. rozpoczęto dalszą rozbudowę lotniska Tempelhof. W tym samym roku utworzono spółkę Berliner Flughafengesellschaft mbH (BFG). Pod koniec lat 20-tych Tempelhof pękał w szwach. W krótkim czasie Berlin stał się centrum międzynarodowego richu lotniczego przed Londynem, Paryżem i Amsterdamem. Dla firmy Deutsche Lufthansa AG założonej 6 stycznia 1926 r. w Berlinie lotnisko Tempelhof stało się rodzimym lotniskiem.

Megalomania i symbol wolności
Po przejęciu władzy narodowi socjaliści mieli wielkie plany względem Tempelhof. Miało tutaj powstać światowe lotnisko zgodne z najnowszymi standardami. W 1934 r. zlecono rozbudowę lotniska architektowi Ernstowi Sagebielowi; jego plany zbudowania obiektu o imponujących rozmiarach odpowiadały wyobrażeniom narodowych socjalistów. W 1936 r. rozpoczęto budowę nowego, istniejącego do dziś budynku lotniska. Oddano go do użytku w 1941 r. Jednak niektórych ważnych elementów nie dokończono, ponieważ prace budowlane przerwano z powodu wojny. Chodzi tu np. o wieże ze schodami, które miały służyć jako wejście na trybunę na dachu dla 80 tys. widzów. Od 1939 r. kondygnacje podziemne budynku wykorzystywano do montażu samolotów wojennych. Cywilny ruch lotniczy w Tempelhof odbywał się do zakończenia II wojny światowej, jednak sukcesywnie zmniejszał się, a z braku paliwa całkowicie ustał tuż przed końcem wojny. Pod koniec kwietnia 1945 r. w trakcie walk o Berlin Armia Czerwona zdobyła lotnisko i uwolniła przebywających tam robotników przymusowych. Po podziale Berlina Tempelhof znalazł się w sektorze amerykańskim i wkrótce lotnisko stało się bazą wojskową US Army. Podczas radzieckiej blokady Berlina Zachodniego Tempelhof stał się legendarnym miejscem największej do dziś akcji pomocy humanitarnej. Most powietrzny zainicjowany przez żołnierzy amerykańskich od czerwca 1948 r. do maja 1949 r. zaopatrywał mieszkańców Berlina Zachodniego w żywność i paliwa. W rekordowych okresach „rodzynkowe bombowce” lądowały co 90 sekund.

Tempelhof-Schließung_7
Hala główna lotniska w 1963 r. W tamtym okresie lotnisko było dla mieszkańców Berlina Zachodniego oknem na świat.
Tempelhof-Schließung_10

Brama do zachodniego świata
Po zakończeniu blokady administracja amerykańska postanowiła udostępnić część lotniska na potrzeby cywilnego r.uchu lotniczego. Zbudowano nowy terminal i w lipcu 1951 r. otwarto lotnisko dla ruchu lotniczego. Do Tempelhof kursowały trzy linie lotnicze aliantów Pan Am, BEA i Air France. Lotnisko stało się bramą na świat łączącą Berlin Zachodni ze strefami zachodnimi i resztą świata do momentu, aż w 1975 r. z powodu niewystarczającej przepustowości tymczasowo zamknięto je dla cywilnego ruchu lotniczego. W 1981 r. lotnisko ponownie otwarto dla cywilnego ruchu lotniczego. Po przełomie Siły Powietrzne Stanów Zjednoczonych w 1993 r. przekazały lotnisko z powrotem spółce BFG, a niemieckie linie lotnicze znów mogły latać do Tempelhof. W następnych latach lotnisko obsługiwało głównie trasy w obrębie Niemiec i Europy. Pas startowy i pas do lądowania o długości zaledwie 2116 metrów oraz lokalizacja w śródmieściu ograniczały możliwość korzystania z lotniska przez większe samoloty.

Koniec pewnego rozdziału
Ruch lotniczy stopniowo ograniczano, a po podjęciu decyzji o budowie lotniska Berlin Brandenburg udziałowcy w 1996 r. postanowili zamknąć Tempelhof. Referendum ostatecznie przypieczętowało zamknięcie lotniska w 2008 r. Po 85 latach funkcjonowania lotniska 30 października 2008 r. o godz. 23:55 z Tempelhof oficjalnie wystartowały ostatnie dwa samoloty: rodzynkowy bombowiec i Ju 52 równocześnie odleciały z dwóch pasów startowych w kierunku Schönefeld.

Po zamknięciu lotniska budynek użytkowano m.in. jako przestrzeń targową i siedzibę firmy oraz tymczasową kwaterę dla uchodźców. W planach jest renowacja 200 tys. metrów kwadratowych powierzchni i udostępnienie jej dla celów kultury, sztuki i sektora kreatywnego. W maju 2010 r. teren dawnego lotniska otworzył swoje podwoje. Dziś na Tempelhofer Feld można spotkać rowerzystów, deskorolkarzy, właścicieli psów i amatorów pikników. W krótkim czasie teren ten stał się popularnym miejscem wypoczynku i rekreacji i zalicza się do największych na świecie śródmiejskich terenów niezabudowanych. Tak oto Tempelhofer Feld znów jest tym, czym był już ponad sto lat temu – ulubionym celem wycieczek Berlińczyków.

Ciekawe fakty

  • Budynek lotniska po wybudowaniu w 1941 r. miał długość 1200 metrów i przez dwa lata był największym spójnym budynkiem świata. Pałeczkę lidera przejął od niego Pentagon w Waszyngtonie.
  • W 1924 r. Tempelhof był pierwszym na świecie lotniskiem dostępnym za pośrednictwem bezpośredniego połączenia metrem (wówczas Paradeplatz, dziś Platz der Luftbrücke).
  • Przez niecały rok funkcjonowania mostu powietrznego, czyli od 26 czerwca 1948 r. do 12 maja 1949 r., liczba startów i lądowań na lotnisku Tempelhof była większa niż w 2017 r. na obu lotniskach Tegel i Schönefeld. Wtedy to w Tempelhof obsłużono 277 728 lotów, natomiast w 2017 r. lotniska TXL i SXF obsłużyły 275 014 startów i lądowań. Fracht lotniczy na berlińskich lotniskach wyniósł w ubiegłym roku 49 291 ton, natomiast w okresie funkcjonowania mostu powietrznego przetransportowano 2,34 mln ton ładunków – czyli blisko 50 razy więcej.
  • Ostatniego dnia funkcjonowania lotniska, 30 października 2008 r., z powodu złych warunków atmosferycznych w Tempelhof musiały pozostać trzy samoloty. Maszyny mogły wystartować dopiero po otrzymaniu specjalnego pozwolenia urzędowego kilka tygodni później 24 listopada.
Informacja lotniskowa

+49 30 60911150

@berlinairport

Pracownice i pracownicy naszej informacji lotniskowej są do Państwa dyspozycji przez pełną dobę, 7 dni w tygodniu.